Magdalena Mildner – z głową w ziołach

Tej zimy aura wyjątkowo sprzyja stłuczeniom, śniegu niewiele za to jest lód i marznący deszcz. Jeśli już komuś zdarzy się stłuczenie warto sięgnąć po arnikę.

Św. Hildegarda z Bingen w dziele Physica, w którym zestawiła około tysiąca surowców roślinnych, ale też mineralnych. Zwróciła uwagę na arnikę, opisując jej stosowanie w następujący sposób:
„kiedy między skórą a ciałem człeka wystąpią plamy i pęcherze, trzeba na ten czas zagotowawszy w wodzie ziele na rany ciepłe przykładać, a ów uleczon będzie”.

Jednak toczy się spór, co do odniesienia się św. Hildegardy do arniki wynika z użycia przez nią słowa Wuntwurtz. Ne ma ono żadnego znaczenia w języku niemieckim. Niektórzy historycy medycyny skojarzyli to słowo z arniką, ponieważ opis obejmuje podobne zastosowania, które znamy dla arniki. Czyli jako skuteczny środek miejscowy na skaleczenia, pęcherze, wysypki i wybroczyny czy ból.

Istnieje kilka gatunków Arniki, ale najpopularniejszym gatunkiem używanym do celów leczniczych jest Arnika Górska – Arnica Montana. Ten gatunek arniki rośnie głównie na górskich łąkach w całej Europie, stał się rzadki ze względu na komercyjne użycie.
W rezultacie na wielu obszarach obowiązują obecnie ograniczenia dotyczące zbioru dzikiej arniki. Na szczęście można uprawiać arnikę i powstają miejsca w których jest hodowana.

Zastosowanie arniki:

Stosuje się gównie kwiaty, które zawierają od 0,2% do 1,5% laktonów seskwiterpenowych, zaś w homeopatii wykorzystuje się całą roślinę.
Jeden z najczęściej występujących w arnice seskwiterpenów, helenalina, znany jest ze swoich właściwości przeciwzapalnych. Ponadto kwiaty arniki zawierają flawonoidy, a także garbniki, kumarynę (związek chemiczny o właściwościach antykoagulacyjnych) oraz olejki eteryczne.

Helenalina wykazuje działanie przeciw groźnym bakteriom, takim jak Gronkowiec złocisty Staphylococcus aureus, Odmieniec zwyczajny Proteus vulgaris. Stosujemy ekstrakty z arniki – głownie w maściach do stosowania miejscowo w leczeniu tępych urazów i powstających siniaków, stłuczeń, obrzęków i skręceń. Ponadto arnika może być skuteczna w łagodzeniu bólu związanego z reumatyzmem, problemami stawów i przewlekłą niewydolnością żylną oraz w kojeniu ukąszeń owadów. Pojawiają się także doniesienia o zastosowaniu w leiszmaniozie oraz dnie moczanowej.

Preparaty z arniki mają różnorodne działanie, m.in. antyseptyczne, przeciwbólowe, przeciwzapalne. Prawdopodobnie laktony seskwiterpenowe, a zwłaszcza helenalina, odgrywają najważniejszą rolę jako środek przeciwzapalny. Helenalina działa hamująco na powstawanie cytokin.

Właściwości przeciwzakrzepowe, przeciwzapalne i przeciwbólowe arniki są prawdopodobnie powodem, dla którego arnika pozostaje jednym z częściej stosowanych ziół na wybroczyny, napięcia i bóle mięśni, a także drobne urazy czy podrażnienia skóry. Ma działanie przeciwobrzękowe, wzmacniające ściany naczyń, zapobiegające przenikaniu osocza, stymulujące wchłanianie płynu wysiękowego, powodujące wzrost aktywności fibrynolitycznej, zapobieganie powstawaniu zakrzepów żylnych. Ma także działanie antyoksydacyjne.

Arnika wspomaga układ sercowo-naczyniowy, stosowanie jej chroni przed powstaniem zakrzepów żylnych. Substancje w niej zawarte zwiększają wydolność mięśnia sercowego i wspomaganie krążenia kończyn oraz mózgu. To wszystko wiąże się z korzystnym wpływem arniki w sytuacjach wystąpienia urazów. Gdy dochodzi do obrzęku, dochodzi do wynaczynień i zasinień. Te objawy są kojone w wyniku stosowania miejscowego przetworów z arniki.

Natomiast nowym wskazaniem są jest wykorzystanie arniki w leiszmaniozie skórnej. W tym wypadku stosuje się 70-procentowy etanolowy ekstrakt z kwiatów arniki w odpowiednim rozcieńczeniu.

W homeopatii są podobne wskazania co do stosowania arniki, przy czym stosuje się arnikę zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie, w potencji m.in. 9CH.

Widzimy tutaj analogię między zastosowaniem w fitoterapii a w homeopatii. Gdzie stosuje się ją w urazach o charakterze miejscowym ogólnym, będących wynikiem stłuczeń, zwichnięć, złamań, leczeniu przed- i pooperacyjnym, skąpych lub średnio obfitych krwawieniach.
Zmęczeniu mięśniowym jako konsekwencji wysiłku fizycznego, zmianach w obrębie naczyń włosowatych, kruchości naczyń, bolesnych żylakach kończyn dolnych. Jak również w bólach mięśniowych i bólach stawowych, więc mamy podobne zakresy zastosowania surowca.

Za granicą stosuje się także nalewkę z arniki w przypadkach obejmujących stany zapalne jamy ustnej i gardła. Używając 10-krotnie rozcieńczoneg roztwóru nalewki do płukania ust i gardła.

Stosowanie arniki w domu jest bardzo proste, może być podawana w formie:

• naparu
• odwaru
• nalewki
• wyciągu na occie

Najczęstszą formą zastosowania są okłady. Aby przygotować okład z arniki:

4 łyżeczki kwiatu arniki

Zalej 1 szklanką wrzącej wody.

Pozostaw mieszaninę do zaparzenia na 10 minut, a następnie namocz lnianą lub bawełnianą szmatkę w lekko schłodzonym roztworze. Nałóż ją na dotknięty obszar na co najmniej dwie godziny. Do przygotowania naparu potrzebujesz zalać 1 łyżkę suszu szklanką wrzącej wody i parzyć 30 minutach całość należy przecedzić. Napar należy przechowywać w lodówce do kilku dni, stosujemy rozcieńczony.

Generalnie nie zaleca się stosowania arniki doustnie, dlatego większość herbat nie zawiera arniki. Sama helenalina w arnice ma właściwości zwalniające akcję serca, obniżające ciśnienie krwi, alergizujące, drażniące błony śluzowe przewodu pokarmowego. Osoby uczulone na rośliny z rodziny Asteraceae także nie powinny stosować arniki.

Uwaga: Nie należy długotrwale i bez przerwy stosować przetworów z arniki ze względu na toksyczne działanie helenaliny na wątrobę.

Należy jednak pamiętać, że chociaż naturalne środki wspomagające mogą być bardzo korzystne, zawsze należy skontaktować się z lekarzem przed włączeniem nowych środków, nawet jeśli są to zioła. Artykuł nie zastępuje porady lekarza.

Zdjęcie głowne – domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3813297